10 extra seeds when you spend over €90. Use code 10SENKL Now

By Luke Sumpter


Sinds de ontdekking van HIV in 1981 heeft het virus meer dan 35 miljoen levens geëist. Deze dodelijke ziekte heerste eerst onder dieren, maar verspreidde zich via jachtpraktijken naar mensen. Zodra HIV het lichaam binnenkomt, richt het virus zich op kritieke immuuncellen, waardoor patiënten veel kwetsbaarder worden voor alledaagse infecties. Nu steeds meer wetenschappers onderzoeken in hoeverre cannabis en de stoffen die erin zitten bij diverse gezondheidsproblemen kunnen helpen, is ook het onderzoek naar wiet en HIV toegenomen.

Wat is HIV?

HIV, of het humaan immunodeficiëntievirus, is een ziekteverwekker die schade toebrengt aan het immuunsysteem. De cellen waaruit het immuunsysteem bestaat, zoals witte bloedcellen, helpen het lichaam infecties te bestrijden die door bacteriën, virussen, schimmels en andere vreemde organismen worden veroorzaakt. Dit systeem is dan ook een essentieel verdedigingsmechanisme dat ons gezond houdt. De immuuncellen helpen bij het vormen van onze aangeboren immuniteit (de eerste verdedigingslinie) en adaptieve immuniteit (de antilichaamrespons die specifieke infecties tegengaat). Omdat HIV essentiële componenten van het immuunsysteem aantast, zijn patiënten minder goed in staat om zowel alledaagse infecties als ernstige ziekteverwekkers te bestrijden.

Zoals alle virussen is HIV afhankelijk van gastheercellen om te overleven. Menselijke en dierlijke cellen bevatten allemaal DNA (een molecuul van twee strengen met instructies die cellen nodig hebben om eiwitten aan te maken). Virussen bezitten daarentegen RNA - een enkelstrengig molecuul. Als een virus gastheercellen binnendringt, gebruikt het zijn RNA om eiwitproducerende organellen (ook wel bekend als 'ribosomen') over te nemen. Het kaapt als het ware de aminozuren (de bouwstenen van eiwitten) die in de cellen zitten, om zichzelf te vermenigvuldigen. Als een cel haar maximale capaciteit heeft bereikt, barst deze open en gaan de nieuw gecreëerde virussen door met het infecteren van nabijgelegen cellen. Per dag kan HIV zich zo tussen de tien miljoen en tien miljard keer vermenigvuldigen.

Maar HIV richt zich niet op zomaar wat immuuncellen. Het valt namelijk specifieke T-cellen aan die bekendstaan als 'CD4-cellen'. T-cellen produceren voornamelijk antilichamen[1] om infecties te bestrijden. Ze worden in het beenmerg geproduceerd en komen vervolgens in de systemische circulatie terecht, waarbij ze uiteindelijk opsplitsen in celtypes die een specifiekere rol in het lichaam spelen. Bij de immuunrespons spelen CD4-cellen een cruciale rol[2]: ze maken signaalmoleculen aan om alle andere typen immuunsysteemcellen te rekruteren.

HIV focust zich op CD4-cellen, omdat het ze als voortplantingscentra gebruikt. Het virus neemt de controle over deze cellen over en benut hun interne mechanismen om zich voort te planten. HIV verkort hiermee de levensduur[3] en het totale aantal van CD4-cellen, waardoor het immuunsysteem in gevaar komt.

Als het virus voet aan de grond krijgt, spreidt hij zich uit in drie verschillende fasen:

Acute fase In de weken na de infectie vermenigvuldigt het virus zich snel en valt het CD4-cellen aan. Patiënten ervaren griepachtige symptomen.
Chronische latente fase Het lichaam ontwikkelt gedurende deze tijd antilichamen en slaagt erin de virale replicatie te verminderen. Patiënten vertonen gedurende deze periode vaak geen symptomen, maar het aantal CD4-cellen blijft wel afnemen.
Vergevorderde infectie Voorheen bekend als 'AIDS', komt dit vergevorderde stadium meestal voor bij patiënten die geen HIV-behandeling krijgen. Het wordt gekenmerkt door extreme schade aan het immuunsysteem.
  • Waar is HIV ontstaan?

HIV vindt zijn oorsprong in chimpanseepopulaties in Centraal-Afrika[4]. Het virus heette in eerste instantie het 'simian immunodeficiency virus' (SIV). Men vermoedt echter dat het zijn weg naar de mens heeft gevonden toen de lokale bevolking op de chimpansees ging jagen. Het exacte moment van de eerste overdracht van de chimpansee op de mens blijft gissen, maar het kan al in de 19e eeuw hebben plaatsgevonden.

  • Oorzaken en symptomen van HIV

HIV verspreidt zich via specifieke lichaamsvloeistoffen[5], zoals:

Bloed Sperma
Moedermelk Rectale en vaginale vloeistoffen

Als een persoon met HIV is geïnfecteerd, kan hij of zij een verschillende symptomen[6] ervaren, zoals:

Vermoeidheid Keelpijn
Gezwollen lymfeklieren Mondwondjes
Koorts Rillingen
Uitslag Nachtzweet
Spierpijn

De rol van het endocannabinoïdesysteem

Maar wat heeft wiet hier allemaal mee te maken? Heeft het roken of het eten hiervan effect op de symptomen van HIV? Helaas staan de eerste studies nog in de kinderschoenen, dus we kunnen nog geen conclusies trekken. Wel is er al een aantal cel-, dier- en mens-onderzoeken naar de effecten van cannabis op HIV gedaan.

Voordat we verder hierop ingaan, gaan we eerst kort in op het endocannabinoïdesysteem, ook wel het 'ECS' genoemd. Het ECS is een soort universele coördinator[7] die in veel diersoorten voorkomt, waaronder de mens. Het komt daarbij in je hele lichaam voor. Onderzoekers hebben er bijvoorbeeld componenten van in de neuronen, botten, huid, het spijsverteringsstelsel, het immuunsysteem en het voortplantingssysteem gevonden. Uiteindelijk helpt het ECS om homeostase (biologische balans) binnen deze systemen te waarborgen. Het zorgt er daarmee voor dat deze processen efficiënt blijven functioneren. Maar hoe gaat dit precies in zijn werk?

  • Componenten van het ECS

Bij alle bovengenoemde fysiologische processen zijn componenten van het ECS betrokken. De drie belangrijkste componenten van het ECS zijn receptoren, signaalmoleculen en enzymen. De receptoren bevinden zich op het plasmamembraan van verschillende celtypes (en in cellen op organellen). Ze wachten daarbij op activering door signaalmoleculen. Het ECS heeft twee hoofdreceptoren, namelijk CB1 en CB2. Het uitgebreide ECS, bekend als het 'endocannabinoïdoom'[8], behelst er echter nog veel meer.

De signaalmoleculen van het ECS staan bekend als 'endocannabinoïden' ('endo' betekent 'inwendig'). Anandamide en 2-AG zijn de twee belangrijkste endocannabinoïden in het lichaam. Verschillende soorten cellen geven deze indien nodig af: wanneer endocannabinoïden zich aan receptoren van het ECS binden, zorgen ze voor biochemische aanpassingen in doelcellen.

Ten slotte hebben we nog ECS-enzymen. Deze eiwitten maken endocannabinoïden aan, en kort nadat deze zich aan receptoren hebben gebonden, breken ze ze weer af.

Je hebt vast weleens gehoord dat de wietplant ook cannabinoïden aanmaakt. Deze moleculen (deels terpeen, deels fenol) hebben dezelfde vorm als onze endocannabinoïden. Sterker nog, ze kunnen zich ook aan onze ECS-receptoren binden. Dit betekent dat moleculen uit wiet tevens de universele regulator van het menselijk lichaam kunnen moduleren. Best cool, toch?

Op dit moment wordt onderzocht of dit mechanisme kan worden benut om meerdere ziekten, waaronder HIV, tegen te gaan. Onderzoekers testen cannabinoïden bijvoorbeeld bij chronische ontstekingen[9], neuropathische pijn[10] en een verminderde immuunsysteemfunctie[11].

Componenten van het ECS

Wiet en HIV: het onderzoek

Nu je het ziekteproces dat door HIV wordt veroorzaakt kent, evenals het belang van de ECS in het menselijk lichaam, is het tijd om in een paar van die studies te duiken waarin de relatie tussen wiet en HIV is onderzocht.

  • Wiet en ontstekingen

Chronische ontstekingen liggen aan veel ziekten ten grondslag. Het woord 'ontsteking' heeft een slechte reputatie, maar eigenlijk helpt het ons juist overleven. Bij het tegenkomen van een besmettelijke ziekteverwekker zorgt het immuunsysteem namelijk voor een tegenaanval in de vorm van ontstekingscellen en signaalmoleculen. Bepaalde gezondheidsproblemen voorkomen echter dat deze agressieve aanval ook weer eindigt. En dat kan op termijn schade aan lichaamsweefsels toebrengen.

Sommige onderdelen van het immuunsysteem gaan minder goed functioneren door een HIV-infectie, maar andere, zoals monocyten, worden juist chronisch geactiveerd[12]. Dit kan systemische ontstekingen veroorzaken, waardoor patiënten een hoger risico lopen op het ontwikkelen van cardiovasculaire, bot- en neurologische aandoeningen. Veel mensen met HIV vertonen ook een onbalans in hun darmmicrobioom. Dit is de verzameling van miljarden micro-organismen die veel invloed op ontstekingen en de immuniteit hebben.

Veel mensen met HIV krijgen last van neurocognitieve stoornissen en gedragsveranderingen door de neuro-inflammatie die het virus veroorzaakt. Onderzoekers kijken nu of wiet een rol kan spelen bij het tegengaan van ontstekingssignalen die dit veroorzaken.

Het tijdschrift AIDS Care publiceerde bijvoorbeeld een artikel waarin naar het vroegere cannabisgebruik[13] van 138 mensen met HIV werd gekeken. De onderzoekers wilden daarbij bestuderen of wiet de neurocognitie van de patiënten beïnvloedde. In een vergelijkbare studie, in het Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes, werd bij 679 mensen met HIV naar de impact van cannabis[14] op neurocognitieve stoornissen gekeken.

Een studie uit 2021[15] keek of wiet ontstekingen in het lagere centrale zenuwstelsel bij mensen met HIV beïnvloedde. De onderzoekers voerden hun tests uit met patiënten zonder HIV die geen cannabis gebruikten, patiënten met HIV die geen cannabis gebruikten, patiënten met HIV met een matig gebruikspatroon en patiënten met HIV die het dagelijks gebruikten.

  • Wiet en immuniteit

Omdat immuniteitsproblemen de kern van HIV vormen, is het niet meer dan logisch dat onderzoekers ook proberen de impact van wiet op de immuniteit bij mensen met HIV te duiden. Veel data van onderzoek met proefpersonen is er niet, maar wetenschappers hebben in 2019 wel een onderzoeksprotocol opgezet om de effecten van orale cannabinoïden op de immuunactivatie bij mensen met HIV te testen.

De onderzoeksopzet[16] behelst 26 mensen met HIV die gedurende ten minste drie jaar met een zogeheten 'niet-detecteerbare virale lading' hebben geleefd. De onderzoekers hebben de patiënten in twee willekeurige groepen onderverdeeld, die gedurende twaalf weken orale capsules krijgen. De ene groep ontvangt capsules met een THC:CBD-verhouding van 1:1, de tweede groep capsules met een verhouding van 1:9. Het artikel vermeldt dat het onderzoeksinstituut van het McGill University Health Center de studie inmiddels heeft goedgekeurd. De resultaten zijn tot op heden echter nog niet gepubliceerd[17].

  • Wiet en pijn

Honderdduizenden patiënten wereldwijd krijgen legaal cannabis voorgeschreven bij tal van aandoeningen, waarvan chronische pijn de meest voorkomende[18] is. Onderzoekers hopen daarbij de rol van het ECS te achterhalen[19], om zo uiteindelijk HIV-geassocieerde neuropathische pijn te kunnen beheersen.

In een studie uit 2021[20] werden bovendien preklinische en klinische data van onderzoeken naar cannabinoïden, endocannabinoïden en ECS-enzymremmers bij modellen van HIV bekeken. Het meeste onderzoek had daarbij betrekking op het roken van cannabis. De auteurs pleiten dan ook voor meer onderzoeken om ook andere toedieningsmethoden te verkennen.

Wiet en HIV: het onderzoek
  • Wat zijn de mogelijke nadelen van wiet bij HIV?

De data over de relatie tussen wiet en HIV zijn tot nu toe niet doorslaggevend. Bovendien heeft cannabis een aantal nadelen die voor zowel onderzoekers als fabrikanten de komende jaren een uitdaging zullen vormen. We weten dat er meer dan honderd cannabinoïden in de plant zitten, waarvan THC en CBD de bekendste en meest gebruikte zijn. THC heeft de keerzijde dat het psychotrope bijwerkingen kan hebben (die bepaalde psychische aandoeningen kunnen verergeren). En CBD veroorzaakt geen high, maar kan soms wel maagklachten en slaperigheid veroorzaken. Bovendien gaat CBD een interactie met verschillende farmaceutische medicijnen aan.

HIV en wiet: wat ligt in het verschiet?

Gelukkig blijft de steun voor legale wiet groeien, en hebben tal van landen al behandelingen met cannabis goedgekeurd. En naarmate het draagvlak toeneemt en er steeds meer onderzoeksdata verschijnen, kunnen we hopelijk snel betere conclusies over de effecten van cannabis op mensen met HIV trekken.

External Resources:
  1. T cell | Definition, Function, & Facts | Britannica https://www.britannica.com
  2. helper T cell | Description & Function | Britannica https://www.britannica.com
  3. HIV 1: epidemiology, pathophysiology and transmission | Nursing Times https://www.nursingtimes.net
  4. About HIV/AIDS | HIV Basics | HIV/AIDS | CDC https://www.cdc.gov
  5. Transmission VIH / sida | Sidaction https://www.sidaction.org
  6. Quels sont les symptômes du VIH ? | Plate-Forme Prévention Sida https://preventionsida.org
  7. The Endocannabinoid System, Our Universal Regulator https://www.jyi.org
  8. The Endocannabinoid System and PPARs: Focus on Their Signalling Crosstalk, Action and Transcriptional Regulation - PMC https://www.ncbi.nlm.nih.gov
  9. The endocannabinoid system in pain and inflammation: Its relevance to rheumatic disease - PMC https://www.ncbi.nlm.nih.gov
  10. Cannabinoids suppress inflammatory and neuropathic pain by targeting α3 glycine receptors - PMC https://www.ncbi.nlm.nih.gov
  11. Cannabinoids and the immune system: an overview - PubMed https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  12. Systemic Effects of Inflammation on Health during Chronic HIV Infection - PMC https://www.ncbi.nlm.nih.gov
  13. The neurocognitive effects of a past cannabis use disorder in a diverse sample of people living with HIV - PubMed https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  14. Cannabis Exposure is Associated With a Lower Likelihood of Neurocognitive Impairment in People Living With HIV - PubMed https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  15. Daily Cannabis Use is Associated With Lower CNS Inflammation in People With HIV - PubMed https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  16. Oral cannabinoids in people living with HIV on effective antiretroviral therapy: CTN PT028—study protocol for a pilot randomised trial to assess safety, tolerability and effect on immune activation | BMJ Open https://bmjopen.bmj.com
  17. Cannabinoids in PLWHIV on Effective ART - No Study Results Posted - ClinicalTrials.gov https://clinicaltrials.gov
  18. Consensus recommendations on dosing and administration of medical cannabis to treat chronic pain: results of a modified Delphi process | Journal of Cannabis Research | Full Text https://jcannabisresearch.biomedcentral.com
  19. The role of the endocannabinoid system in pain - PubMed https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  20. Targeting the endocannabinoid system for management of HIV-associated neuropathic pain: A systematic review - PubMed https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Disclaimer:
Deze content is alleen bedoeld voor educatieve doeleinden. De verstrekte informatie is afkomstig uit onderzoek dat is verzameld vanuit externe bronnen.